Zandwallenlandschap

Achtergrond zandwallen- en schurvelingen landschap

Verschil zandwal en schurveling
Er zijn grote verschillen tussen een zandwal en een schurveling. De schurveling is aangelegd in de Middeleeuwen en lag rond de zogenoemde haaygemeten. De haaygemeten was een stuk land van ongeveer 4-5 hectare en in gebruik door een boer. Rond de haaygemeten lag een dijkje van een meter hoog met aan weerszijden een greppel. Op het dijkje stonden doornstruiken om het vee op de haaygemeten te houden en het wild buiten. Dit was de zogenoemde schurveling.

Omdat Ouddorp op een zandplaat is gelegen, was de grond niet echt vruchtbaar en zat het grondwater erg diep. Om betere omstandigheden te creëren voor de landbouw, gingen de boeren de grond uitmijnen. Ze schoven de goede teeltaarde opzij en groeven het arme zand met schep en kruiwagens weg. Dit deden ze in de wintermaanden, zodat de arbeiders het hele jaar aan het werk konden. Het zand werd naar de zijkant van de percelen gebracht en over de schurveling verwerkt tot zandwallen tot wel 5 meter hoog. Omdat er zo enorm veel zand vrij kwam van het uitmijnen, moesten er ook halverwege de haaygemeten zandwallen worden opgeworpen. Hierdoor werd het oorspronkelijke schurvelingen landschap omgevormd tot een kleinschalig zandwallen landschap. Het uitmijnen is doorgegaan tot net na de Tweede Wereldoorlog. Vervolgens zijn na de Watersnoodramp van 1953 veel zandwallen afgegraven en gebruikt om de dijken te herstellen.

Ecologische waarden zandwallengebied
Het zandwallengebied is niet alleen van waarde als cultuurhistorisch landschap. Ook vanuit ecologisch oogpunt is het landschap waardevol. Op de grazige zandwallen groeien diverse plantensoorten die van schrale bodem houden. Muizenoor, Zandblauwtje en Schapenzuring kleuren de zandwallen geel, blauw en rood. Diverse korstmossen groeien op de zonnige zijde van de zandwal. Aan de schaduwzijde zien we de Eikvarens groeien. De Veldkrekel is een zeldzame krekelsoort die in het kustgebied alleen nog in het zandwallengebied voorkomt. In het zandwallengebied liggen tientallen poelen, sommige al eeuwenlang, andere recentelijk gegraven voor amfibieën. Kleine watersalamander, Bruine kikker en Groene kikker komen in het gebied veel voor. Maar ook maken diverse soorten libellen gebruik van de poelen om zich voort te planten.

Kennis en onderhoud van zandwallen

Een zandwal die niet onderhouden wordt, groeit snel dicht, vooral met braam en boompjes. Daardoor is de zandwal als landschapselement niet goed meer zichtbaar. Tevens geven bomen op een zandwal veel schaduw. Daarom moet een zandwal vrij kaal gehouden worden, zodat de zandwal als een lange structuur zichtbaar is. Qua werkzaamheden is het bij een zandwal dus belangrijk om eerst vast te stellen of het een zandwal of een schurveling betreft. Daarna moet er gekeken worden welke beplanting momenteel op de zandwal staat en of die beplanting daar ook aanwezig hoort te zijn. Zoals al gezegd hoort een zandwal vrij kaal te zijn. Na het vaststellen en daarna eventueel verwijderen van verkeerde bomen en struiken is er eigenlijk alleen maar onderhoud nodig van de zandwal. Dit bestaat uit het ieder jaar maaien van de zandwal. Het maaisel moet wel verwijderd worden, zodat de grond voedselarm blijft en de juiste planten gaan groeien. Dit zou dan vooral kruidenrijk gras moeten zijn. Verder is het belangrijk om een zandwal verder niet aan te tasten. Zomaar even een stuk eruit halen zou enorme schade aanrichten die vaak niet meer te herstellen is.